Rewitalizacja

Plan na lepszą przyszłość

Należy pamiętać, że działania rewitalizacyjne w RPO WM stanowią narzędzie do wprowadzania zmian społeczno-gospodarczych. Do tej pory zrealizowaliśmy nabory dotyczące zmiany sposobu użytkowania rynków, placów czy skwerów tak, aby sprzyjać także rozwojowi lokalnej przedsiębiorczości – mówi Mariusz Frankowski, dyrektor Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych.

W lutym 2017 r. Zarząd Województwa Mazowieckiego zatwierdził listę 28 gmin, które otrzymają dotację celową na przygotowanie programów rewitalizacji w ramach II edycji konkursu na opracowanie lub aktualizację programów rewitalizacji dla gmin województwa mazowieckiego. Dzięki takim programom gminy mają wytyczony plan działania i jednocześnie szansę, by starać się o unijne wsparcie na konkretne projekty naprawcze.

Jeszcze kilkanaście lat temu rewitalizacja była rozumiana jako ingerencja w tkankę urbanistyczną, czyli po prostu duży remont. Nowe podejście pojawiło się wraz z funduszami unijnymi. Gminy zrozumiały, że nie wystarczy zamalować graffiti czy odnowić elewację komunalnej kamienicy, by pozbyć się problemu. Działania naprawcze – prowadzone pod szyldem rewitalizacji – muszą obejmować całokształt funkcjonowania obszaru zdegradowanego: architekturę, przestrzeń, ale także ludzi, środowisko naturalne czy lokalną ekonomię. I nie mogą być narzucone z góry, ale powinny być prowadzone oddolnie, przy współudziale mieszkańców i innych interesariuszy – stowarzyszeń, lokalnych organizacji i instytucji. To proces wieloetapowy, a przez to skomplikowany i długotrwały. Takie przedsięwzięcie wymaga dobrej organizacji i zaplanowania. Plan rewitalizacji jest potrzebny gminom także po to, by sięgnąć po unijne wsparcie na konkretne przedsięwzięcia. By ubiegać się o wsparcie z UE na rewitalizację, gmina musi opracować Lokalny Program Rewitalizacji, który zostanie wpisany do Wykazu Programów Rewitalizacji Województwa Mazowieckiego.

Błędy procesu rewitalizacji • traktowanie rewitalizacji jako sposobu pozyskania funduszy UE • zła diagnoza obecnego stanu miasta, dzielnicy itp. • powierzchowna partycypacja i zbyt urzędowe konsultacje społeczne • korzystanie z ekspertów nieznających lokalnych realiów • brak współpracy z sektorem pozarządowym • nieprzemyślany dobór wykonawców poszczególnych zadań • niekorzystanie z doświadczeń innych miast i gmin

Chcesz sprawdzić, czy Twoja gmina dostała dotację na przygotowanie programu rewitalizacji? Kliknij i wybierz „Aktualny wykaz programów”.

Co w trawie piszczy

Mazowieckim gminom termin rewitalizacja jest dobrze znany. W II edycji konkursu na działania wspierające gminy w zakresie przygotowania programów rewitalizacji na terenie województwa mazowieckiego wnioski złożyły 33 gminy, z czego 28 otrzymało dotację celową na opracowanie albo aktualizację programu rewitalizacji. – Łącznie w pierwszej i drugiej edycji konkursu wnioski złożyło 148 gmin, co stanowi 46% wszystkich mazowieckich gmin, z tego 131 otrzymało dotację – podaje Maria Wiro-Kiro, główny specjalista z Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych. W II edycji zdecydowaną większość stanowiły gminy miejsko-wiejskie lub wiejskie (w województwie mazowieckim stanowią one ponad 87% wszystkich gmin), czyli gminy mniejsze. A dla nich, jak podkreśla Maria Wiro-Kiro, realizacja procedur i działań związanych rewitalizacją z pewnością była większym wyzwaniem niż dla gmin dużych, miejskich. Trudności przysparzają choćby wyznaczenie obszarów rewitalizacji przy często dużym rozproszeniu zabudowy, problemy kadrowe, bo przecież trzeba zatrudnić pracownika/pracowników, którzy zajmą się koordynacją procesu rewitalizacji, nie mówiąc o źródłach finansowania projektów rewitalizacyjnych, gdyż nie wszystkie zostaną wsparte ze środków europejskich.

Druga odsłona

Każda mazowiecka gmina, która otrzymała dotację na opracowanie lub aktualizację programu rewitalizacji, ma własną, lokalną specyfikę. Niemniej jednak większość ma podobne potrzeby i cele – podnieść jakość życia mieszkańców, ożywić lokalną gospodarkę, zaktywizować społeczność. Dlatego wspólne punkty większości programów rewitalizacji to zmniejszenie poziomu bezrobocia i ubóstwa poprzez tworzenie nowych miejsc pracy, zwiększenie dostępu do dobrej jakości edukacji, ale również poprawa infrastruktury technicznej dotycząca budynków mieszkalnych wielorodzinnych, infrastruktury kanalizacyjnej, wodociągowej, drogowej na terenach rewitalizowanych, a także budowa miejsc integracji i aktywizacji mieszkańców – świetlic, klubów, terenów rekreacyjno-sportowych – wymienia Maria Wiro-Kiro.

Partycypacja – fundament głębokiej zmiany

Rewitalizacja to złożony proces, który zachodzi w środowisku społecznym. Dlatego też o jego sukcesie decyduje zaangażowanie lokalnej społeczności w każdy etap przedsięwzięcia – od planowania poczynając, a na ocenie kończąc. Tak rozumiana partycypacja jest fundamentem całego przedsięwzięcia, a jej głównymi aktorami są:

  • mieszkańcy obszaru rewitalizacji i cała lokalna społeczność
  • właściciele i podmioty zarządzające nieruchomościami znajdującymi się na obszarze rewitalizacji, np. spółdzielnie mieszkaniowe
  • podmioty prowadzące działalność gospodarczą na terenie gminy
  • jednostki samorządu terytorialnego i ich jednostki organizacyjne
  • podmioty prowadzące działalność społeczną (stowarzyszenia, fundacje, ale też grupy nieformalne)
  • instytucje kultury
  • organy władzy publicznej lub podmioty inne niż organy władzy publicznej (np. spółki Skarbu Państwa).

Włączenie w rewitalizację wszystkich powyższych grup interesariuszy jest wymogiem ustawowym. Jednocześnie jest też warunkiem udanego przedsięwzięcia – umożliwia poznanie problemów lokalnego środowiska i poszczególnych grup społecznych. Aktywizowanie ludzi nie zawsze jest proste, dlatego gminy powinny stosować wiele różnorodnych narzędzi, takich jak np.: organizowanie spacerów studyjnych i warsztatów, tworzenie punktów informacyjnych, wizyty na podwórkach i imprezy sąsiedzkie, badania ankietowe i pogłębione (np. wywiady), budżet partycypacyjny, stworzenie programu animacji społecznej czy powołanie Komitetu Rewitalizacji.

By ubiegać się o wsparcie z UE na rewitalizację, gmina musi opracować Lokalny Program Rewitalizacji, który zostanie wpisany do Wykazu Programów Rewitalizacji Województwa Mazowieckiego

Ustawa nakłada na gminy obowiązek zorganizowania konsultacji społecznych. Właściwie przeprowadzone konsultacje wymagają zmiany nastawienia – wyjścia poza urzędniczą relację urzędnik – petent. Warto opuścić urzędowe mury, a sale konferencyjne zamienić na lokalne podwórka, targowisko, bibliotekę czy świetlicę. Bardzo ważny jest język komunikacji – zwłaszcza pisemny. Zawiłe zdania ogłoszeń, naszpikowane urzędniczym żargonem, są niezrozumiałe i mogą zniechęcać. Komunikaty o przystąpieniu do konsultacji powinny zaciekawić, odwoływać się do konkretnych spraw znanych mieszkańcom. Do informowania interesariuszy warto wykorzystywać też nowe media. Trzeba pojawić się z informacją wszędzie tam, gdzie bywają ludzie – w oknie wystawowym popularnego sklepu czy na przystanku autobusowym. Warto też korzystać z doświadczeń innych gmin. W Radomiu, gdzie rewitalizowane jest Śródmieście z Miastem Kazimierzowskim, powstała osobna miejska spółka „Rewitalizacja”. Największym sukcesem cieszyły się tu spacery studyjne – mieszkańcy mogli porozmawiać z właścicielami nieruchomości w centrum, zobaczyć i ocenić ich obecny stan, a przy okazji poznać historię tych obiektów. Innym dobrym wzorcem jest Płock, który mocno postawił na różnorodną komunikację. Informacje o konsultacjach pojawiały się w wielu miejscach – na specjalnie stworzonej stronie internetowej, w mediach społecznościowych, a nawet w ogłoszeniach parafialnych. Warto też śledzić portal internetowy Ministerstwa Rozwoju – są tam informacje o projekcie „Modelowa rewitalizacja miast”. 20 miast z całej Polski (w tym Warszawa i Żyrardów) pracuje nad różnymi modelami efektywnej rewitalizacji.

Sierpc – dla mieszkańców

Sierpc, nieduże 20-tysięczne miasto, leżące na północno-zachodnich rubieżach województwa, słynie z Muzeum Wsi Mazowieckiej, wzbogaconego w ostatnich latach o centrum kulturalno-rekreacyjne. Specjalnością regionu są sery dojrzewające, produkowane od niemal 90 lat. Ale – jak wszędzie – w tej dobrze rozwijającej się gminie są miejsca owiane gorszą sławą. To właśnie na nich skupia się Lokalny Program Rewitalizacji miasta Sierpca, z perspektywą do roku 2025, na którego opracowanie gmina otrzymała unijną dotację i który już został umieszczony w Wykazie Programów Rewitalizacji Województwa Mazowieckiego. Obszar rewitalizacji obejmuje centrum miasta oraz tereny położone na południe od centrum – w liczbach to ponad 6% powierzchni miasta i niemal 30% populacji miasta. Mało i niemało. Za tymi statystykami kryją się inne niekorzystne wskaźniki – wysoki odsetek osób bezrobotnych, duże ubóstwo, niski wskaźnik działalności gospodarczych, brak przestrzeni publicznej, zły stan infrastruktury drogowej i budynków komunalnych, mała ilość terenów zielonych.

Remont budynku dworca kolejowego w Sierpcu wraz z adaptacją na cele społeczno-gospodarcze (przykład projektu rewitalizacyjnego) CELE PROJEKTU: - przebudowa i modernizacja budynku oraz dostosowanie go do nowych funkcji – Inkubatora Przedsiębiorczości i Inkubatora Przedsiębiorczości Społecznej - nadanie nowych funkcji społecznych i gospodarczych przez realizację Programów Inkubatora - poprawa estetyki przestrzeni miejskiej wokół dworca kolejowego (prace konserwatorskie, modernizacyjne oraz remontowe budynku dworca) GRUPA DOCELOWA PRZEDSIĘWZIĘCIA mieszkańcy i podmioty prowadzące działalność na obszarze rewitalizacji: - lokalni mali i średni przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na obszarze rewitalizacji nie dłużej niż 2 lata - osoby bezrobotne, w tym po 25. roku życia, po 50. roku życia, kobiety - osoby wykluczone społecznie, w tym z deficytami kompetencji PROGNOZOWANE REZULTATY - utworzenie miejsc pracy w nowo utworzonych instytucjach - realizacja programów wsparcia: społecznych i gospodarczych - ożywienie społeczne i gospodarcze zdegradowanej części Sierpca - poprawa estetyki przestrzeni

Miasto przewidziało szereg działań naprawczych – infrastrukturalnych i społecznych. W planach jest między innymi remont budynku dworca kolejowego i zabytkowych budynków w centrum. Ale odnowa nie zakończy się wraz z remontem. Wszystkie prace zakładają adaptacje na cele społeczne – te miejsca mają po prostu tętnić życiem. Z myślą o mieszkańcach – i przy ich udziale – ożyć na nowo mają też m.in. dolina rzeki Sierpienicy, plac Chopina, park im. prof. Tadeusza Paciorkiewicza czy targowisko przy ul. Bolesława Prusa. Plan przewiduje też szereg innych działań tzw. miękkich: powołanie inkubatora przedsiębiorczości społecznej, inkubatora artystycznego, programów integracji międzypokoleniowej, rekreacyjno-sportowych, imprez plenerowych czy mikrograntów dla uczniów na stworzenie firmy na próbę. Pomysłów jest wiele. Z dobrze przemyślanym planem ich realizacja powinna być łatwiejsza.

Monika Wierżyńska

Chcesz poznać szczegóły konkursu 6.2 Rewitalizacja obszarów zmarginalizowanych? Sprawdź

Zobacz, jak pracowano nad Lokalnym Programem Rewitalizacji miasta Sierpca